Chiński Nowy Rok: tajemnice, tradycje i symbolika najważniejszego chińskiego święta

Chiński Nowy Rok, znany również jako Święto Wiosny, to najważniejsze i najbardziej wyczekiwane święto w Chinach. Obchody trwają nawet 15 dni, a przygotowania rozpoczynają się już kilka tygodni wcześniej! To nie tylko okazja do spotkań rodzinnych, ale także czas na pozbycie się starej energii i przywitanie nowego roku z nadzieją na pomyślność i sukces. W tym artykule zabiorę Cię w podróż po fascynujących tradycjach związanych z Chińskim Nowym Rokiem.

• Historia i znaczenie Chińskiego Nowego Roku
• Przygotowania: sprzątanie, dekoracje i prezenty
• Wigilia Święta Wiosny: kulminacja tradycji
• 15 dni pełnych tradycji
• Podsumowanie

1. Historia i znaczenie Chińskiego Nowego Roku

Chiński Nowy Rok wywodzi się z dawnych obrzędów ku czci przodków i sił natury. Uznawano, że jest to czas odrodzenia, kiedy natura budzi się do życia, a ludzkość może skorzystać z nowej, pozytywnej energii. Święto Wiosny jest świętem ruchomym, obchodzonym zgodnie z kalendarzem księżycowym. Nowy Rok wypada zazwyczaj między końcem stycznia a pierwszą połową lutego.

Wierzy się, że huczne obchody pomagają odpędzić złe duchy i przyciągnąć dobrobyt. Dlatego w czasie świętowania stosuje się wiele rytuałów mających zapewnić szczęście w nadchodzącym roku.

2. Przygotowania: sprzątanie, dekoracje i prezenty

Przygotowania do Nowego Roku są niemal tak ważne jak same obchody! Obejmują:

• generalne sprzątanie domu – symboliczne pozbycie się pecha i nieszczęścia;
• dekorowanie wnętrz czerwonymi ozdobami, w tym wycinankami (窗花 – chuāng huā), znakami szczęścia (福 – fú) i dwuwierszami noworocznymi (春联 – chūn lián);
• zakupy noworoczne – obejmujące nie tylko jedzenie, ale także nowe ubrania na świąteczne, biżuterię, gadżety noworoczne;
• wymianę prezentów, w tym charakterystycznych czerwonych kopert (红包 – hóng bāo), zawierających „szczęśliwe pieniądze”.

Świąteczna bieganina i prezenty

Świąteczna atmosfera wyczuwalna jest już kilka tygodni wcześniej. W sklepach pojawiają się błyszczące dekoracje, w tle rozbrzmiewają noworoczne utwory, firmy organizują spotkania świąteczne dla pracowników, a na ulicach zaczyna się przedświąteczna bieganina.

Około dwa tygodnie przed obchodami Nowego Roku zaczyna się również okres składania krótkich świątecznych wizyt (拜年 bài nián) u krewnych, przełożonych, znajomych i przyjaciół oraz obdarowywania się świątecznymi podarunkami. Najczęstszymi prezentami noworocznymi są karty podarunkowe do supermarketów, alkohol, owoce, mięso czy też owoce morza. No cóż, jak widać, Chińczycy mają bardzo pragmatyczne podejście do życia.

Świąteczne porządki

Podczas świątecznych przygotowań nie może zabraknąć gruntownego sprzątania. Ludzie myją okna, przecierają każdy zakamarek mieszkania, wyrzucają stare rzeczy i porządkują wszystkie szafki. Sprzątanie to symbolizuje bowiem pozbycie się tego, co stare i przygotowania miejsca na to, co nowe.

W miastach wiele osób rezygnuje jednak z tej części przygotowań i zatrudnia firmy sprzątające, które w ofercie mają specjalne pakiety świątecznych porządków.

Ozdoby

Po generalnych porządkach można zacząć dekorowanie domów. Do najbardziej popularnych ozdób zalicza się dwuwiersze noworoczne (春联, chūn lián), znak szczęścia (福字, fú zì), obrazki noworoczne (年画, nián huà) oraz wycinanki (窗花, chuāng huā).

春联 chūn lián, dwuwiersze noworoczne

Dwuwiersze noworoczne, chun lian, wiesza się przy wejściu. Sentencje zapisane na chun lian są symbolem nadziei na Nowy Rok.

福字 fú zì, znak szczęścia

Chyba jeden z najpopularniejszych i najbardziej lubianych znaków. Symbol szczęścia wiesza się na przykład na drzwiach (często w towarzystwie chun lian), na oknach, na ścianach oraz przy kluczach czy w samochodach w postaci breloczków. Pojawia się on również na wielu ozdobach i na opakowaniach produktów świątecznych.

Co więcej, przyklejając go na drzwiach, wiele osób umieszcza go do góry nogami. Dlaczego?

福到了 fú dào le oznacza szczęście przybyło
福倒了 fú dào le oznacza szczęście odwrócone do góry nogami

Jak widzisz, dwa wyrażenia brzmią identycznie. Odwrócony znak szczęścia jest więc symbolem szczęścia, które zawitało w danym domostwie.

年画 nián huà, obrazki noworoczne

Obrazki noworoczne są przykładem chińskiej sztuki ludowej. Te barwne obrazki przedstawiające bóstwa oraz rozmaite symbole szczęścia, dobrobytu i bogactwa, wieszane są na przykład na ścianach i drzwiach oraz stanowią element innych dekoracji świątecznych.

窗花 chuāng huā, wycinanki

Wycinanki, które zazwyczaj umieszcza się na oknach, przedstawiają symbole szczęścia, bogactwa i dobrobytu, znaki szczęścia fu, bóstwa oraz motywy chińskiej sztuki ludowej. Dzisiaj, niegdyś papierowe wycinanki, są w większości drukowane.

3. Wigilia Święta Wiosny: kulminacja tradycji

Wigilia Chińskiego Nowego Roku obchodzona jest trzydziestego dnia ostatniego miesiąca kalendarza lunarnego. Rodziny zbierają się przy suto zastawionym stole i zaczynają świętowanie, czekając do północy na przywitanie Nowego Roku. W wieczór wigilijny w każdym pomieszczeniu powinno świecić się światło, gdyż jest to oznaką, iż dane domostwo gotowe jest na przywitanie tego, co nowe.

Warto zaznaczyć, iż dawniej obchody były naprawdę huczne. Wszędzie rozbrzmiewały huki petard, a na niebie pojawiały się setki sztucznych ogni. W ostatnich latach w wielu miastach praktyki te zostały jednak zakazane, aby ograniczyć zanieczyszczenie środowiska. Zakazy te nie powstrzymały jednak niektórych niepokornych i wiele osób nadal organizuje sobie prywatne pokazy sztucznych ogni.

Kolejną ciekawostką może być to, iż petardy i sztuczne ognie to nie tylko efekty wizualne oraz podkreślenie świątecznej atmosfery. Wierzy się bowiem, że huk petard odstrasza złe moce i odpędza negatywną energię.

Gala Chińskiego Nowego Roku

Większość rodzin podczas kolacji wigilijnej ogląda Galę Chińskiego Nowego Roku emitowaną przez główną stację telewizyjną. Gala ta to kilka godzin barwnych występów muzycznych, tanecznych, patriotycznych, akrobatycznych i kabaretowych. Oglądanie tego widowiska stało się nieodłącznym elementem obchodów noworocznych.

Kolacja wigilijna

Potrawy wigilijne różnią się nie tylko w zależności od regionu Chin, ale i od preferencji kulinarnych danej rodziny. Niemniej jednak jest kilka dań, których nie może zabraknąć na stole wigilijnym. W północnej części Chin daniami tymi są pierogi oraz ryba.

Pierogi są symbolem bogactwa i dobrobytu, gdyż swoim kształtem przypominają niegdyś używaną walutę元宝 yuán bǎo. Symbolizują one również zastąpienie starego roku nowym, które ma miejsce o godzinie 24:00. W języku chińskim przedział od 23 do 1 to 交子 jiāo zǐ. 交子 jiāo zǐ brzmi podobnie do pierogów, które po chińsku to 饺子 jiǎo zǐ. Kolejna zabawa językowa.

Ryba to również symbol dobrobytu i obfitości. W języku chińskim słowo ryba (鱼 yú) brzmi tak samo jak słowo nadmiar (余 yú). Jedne z życzeń noworocznych, czyli życzenia obfitości (nadmiaru) na każdy rok (年年有余 nián nián yǒu yú) zawierają właśnie znaczek 余 yú.

4. 15 dni pełnych tradycji

Każdy dzień po Wigilii Święta Wiosny ma swoje znaczenie. Zwyczaje noworoczne różnią się od regionu i mniejszości narodowej, a do najpowszechniejszych zaliczają się:

• pierwszy dzień Nowego Roku – pierogi na śniadanie oraz zakaz zamiatania, by nie „wymieść” noworocznego szczęścia;
• czwarty dzień – powrót bóstwa kuchni, które ocenia domowe zwyczaje;
• piaty dzień – obchody ku czci Bóstwa Bogactwa, czyli uczty z pierogami oraz życzenia bogactwa;
• piętnasty dzień (Święto Lampionów) – zakończenie obchodów przy blasku latarni i jedzenie słodkich kulek (汤圆 tāng yuán), symbolizujących rodzinne szczęście.

Dzisiaj, zwłaszcza w miastach, młodsze pokolenie nie za bardzo przywiązuje uwagę do tych obyczajów. Tradycyjne piętnastodniowe obchody świąteczne nie są również możliwe ze względu na to, iż większość osób ma tylko tydzień wolnego i wykorzystuje ten czas na podróże i rozrywkę. Istnieje jednak kilka zwyczajów, bez których większość mieszkańców Państwa Środka nie wyobraża sobie Nowego Roku.

Spotkania rodzinne

Okres świąteczny to mnóstwo spotkań z dalszą i bliższą rodziną oraz z przyjaciółmi i znajomymi. Dla wielu osób pracujących z dala od domu to jedyna okazja w roku, aby wrócić w rodzinne strony i zobaczyć się z najbliższymi.

W okresie noworocznym większość restauracji pęka w szwach, a rezerwacje stolików lub pokoi na obiad czy kolację należy robić z wielodniowym wyprzedzeniem (o chińskich restauracjach dowiesz się nieco więcej w artykule o chińskim savoir-vivre).

„Szczęśliwe pieniądze” i czerwone koperty.

Kolejnym nieodłącznym elementem Chińskiego Nowego Roku są „szczęśliwe pieniądze” (压岁钱 yā suì qián), czyli pieniądze w czerwonych kopertach (红包 hóng bāo), będące noworocznym podarunkiem.

Dzieci otrzymują „szczęśliwe pieniądze” od starszego pokolenia. Wierzy się, iż podarunek ten ma uchronić najmłodszych przed złą energią i nieszczęściem. Jak widzisz, jest to kolejny bardzo pragmatyczny chiński zwyczaj.

Ciężko określić do jakiego wieku jest się dzieckiem, które powinno otrzymać czerwoną kopertę. Wszystko zależy bowiem od zwyczajów danej rodziny. W niektórych rodzinach nawet i studenci obdarowywani są „szczęśliwymi pieniędzmi”.

Wraz z postępem technologicznym coraz popularnijesze stają się czerwone koperty online. Ludzie wysyłają sobie życzenia i koperty z różnymi sumami pieniędzy na popularnym komunikatorze WeChat.

W ostatnich latach w grupach na WeChacie organizowane są nawet zawody polegające na otwieraniu czerwonych kopert. Polegają one na tym, że w danej grupie jakaś osoba wysyła kopertę z jakąś ilością pieniędzy. Następnie wszyscy członkowie tej grupy mogą „bić” się o zawartość tej koperty. Każda osoba otwiera tę kopertę i dostaje jakąś część kwoty. Ostatecznie wygrywa ten, kto uzyska najwyższą sumę pieniędzy.

Doprowadziło to do tego, że na wielu spotkaniach ludzie siedzą wpatrzeni w swoje telefony i „biją” się o czerwone koperty. No cóż, nowy świąteczny zwyczaj XXI wieku spowodowany postępem technologicznym, ale dający mnóstwo śmiechu i zabawy.

Kolorowe jarmarki

庙会 miào huì to jarmarki noworoczne, które są odpowiednikiem naszych jarmarków świątecznych. Na jarmarkach tych znajdziesz rozmaite upominki i dekoracje oraz pyszne przekąski z różnych zakątków Chin. Obejrzysz też tradycyjne występy muzyczne i taneczne oraz bardziej nowoczesne pokazy dronów.

Podsumowując…

Chiński Nowy Rok jest jednym z najważniejszych i najdłużej oczekiwanych świąt w Chinach. To święto o długiej historii, wielorakiej symbolice, z wieloma tradycjami, będące barwnym i nieodłącznym elementem kultury chińskiej. Chociaż wraz z upływem czasu część zwyczajów świątecznych zanikła, uległa zmianie i została zastąpiona nowymi, to przekaz Święta Wiosny pozostaje niezmienny od lat. Jest to pamięć o najbliższych, dzielenie się z innymi radością i życzliwością, a także cieszenie się życiem tu i teraz z nadzieją na lepsze jutro.

Wszystkiego najlepszego z okazji Święta Wiosny!
万事如意、
五福临门、
恭喜发财、
春节快乐！

_{zdjęcia: prywatne, Canva, Baidu}